جایگاه علم عرفی در اعتقادات دینی

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده

استاد حوزه علمیه قم

چکیده

‏علم در انسان، صفتی نفسانی است که ویژگی کاشفیت و حکایت‎گری از متعلق خود را دارد. ظن، نیز صفتی نفسانی است که ویژگی مزبور را دارد. علم، از حیث ویژگی قطع و جزم، دو مصداق دارد: اول، آن‏چه احتمال خلاف در آن صفر و از نظر عقل محال است، مانند این‏که حاصل جمع دو با دو، چهار است، و دوم، آن‎چه احتمال خلاف در آن عقلا محال نیست، ولی مورد توجه و اعتنای عقلای بشر قرار نمی‏گیرد. علم حاصل از خبر فردی که مورد وثوق است و قراینی بر خلاف آن وجود ندارد، و نیز علم حاصل از ظواهر سخن متکلم حکیم که در مقام بیان مقصود خود می‏باشد و قرینه‎ای بر خلاف آن در دست نیست، از این قبیل است.
مشهور عالمان اسلامی، مصداق دوم علم را ظن قوی، یا ظن اطمینانی، یا ظن خاص و معتبر نامیده و حجیت آن را به احکام فرعی و فقهی اختصاص داده‎اند، ولی عده‎ای از محققان، آن را «علم عرفی و عادی» نامیده، و حجیت آن در اعتقادات دینی را نیز پذیرفته‎اند. دیدگاه اخیر همان است که در نوشتار حاضر برگزیده و بر آن استدلال شده است. عصاره استدلال این است که آیات و روایاتی که تحصیل علم در باب عقاید دینی را واجب یا مطلوب دانسته و از گزینش عقیده‎ای که عالمانه نیست یا ظنی است، نهی کرده، به ظن قوی (علم عرفی و عادی) نظر ندارد. بنابراین، علم عرفی و عادی، همانند علم و یقین منطقی، مورد تأیید شارع و حجت شرعی است، و در این‎باره میان عقاید و احکام فرعی دین، تفاوتی وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The place of common knowledge in religious beliefs

چکیده [English]

Knowledge in human beings is spiritual attribute that narrates from the real. Suspicion is also a spiritual attribute that has this feature.  Knowledge, in terms of certainty, has two instances: first, what is the possibility of its opposite is zero and is intellectually impossible, such as the result of the sum of two with two is four. Second, what is the possibility of its opposite is not intellectually impossible but rationales do not pay attention to it. The knowledge derived from the news of the person who is valid and there is no evidence against it, as well as the knowledge derived from the appearances of the speech of the wise theologian who expresses his purpose, and there is no evidence to the contrary, is such.
The famous Islamic scholars have called the second instance of knowledge a strong suspicion, or a suspicion of certainty, or a certain and valid suspicion, and its authority has been assigned to jurisprudence, but some scholars called it " common knowledge" and accepted its validity in religious beliefs. The recent view is the one that has been chosen and argued in the present paper. The summary of the argument is that the verses and narratives that believe that knowledge of religious beliefs is necessary or desirable and refuse to choose a belief that is not certain or suspect, does not include strong suspicion (common knowledge). Thus, common knowledge, like logic certainty, is valid and approved by Divine Legislator and there is no difference between religious beliefs and legal injunctions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • : Logic knowledge
  • common knowledge
  • rational certainty
  • strong suspicion
  • religious beliefs
  • legal evidenc