عدل الهی و اختلافات در آفرینش

نوع مقاله: مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار

2 استاد حوزه

چکیده

چکیده
مساله‌ی شرور از دیرباز به عنوان چالشی در برابر عدل و حکمت الاهی مطرح بوده است. تفاوت‎ها و گوناگونی آفریده‌ها و سرّ آن، به عنوان نمونه‌ای شاخص از شرور در کلام جدید و فلسفه دین مورد بررسی‎های فراوان قرار گرفته و در نتیجه دیدگاه‌های متعددی در تبیین و تفسیر آنها ابراز شده است. برخی مادی‏گرایان وجود تفاوت‎ها را شاهد و قرینه‌ای بر ظلم و تبعیض دانسته‌اند، اما اندیشمندان اسلامی با تبیین و تحلیل‌های متنوعی از تفاوت‎ها، به سازگاری و حتی تلازم آنها با عدل و حکمت الاهی پرداخته‌اند. ناکافی بودن تبیین اشاعره در پاسخ به سوالات و شبهات مطرح شده، عدم طرح تفصیلی بحث توسط متکلمان پیشین عدلیه و طرح شبهات جدید موجب شد تا اندیشمندان معاصر امامیه به طور مبسوط به تحلیل و تبیین این مسأله بپردازند. بهره‏گیری از روش لمّی برای اثبات عدالت الاهی، ذاتی دانستن اختلاف اشیاء، تلازم نظام احسن و غایت نهایی با ضرورت تفاوت‎ها، تاثیر گذاری مبادی قابلی و وسایط اختیاری و غیر اختیاری در به وجود آمدن تفاوت‎ها، از مهم‌ترین پاسخ‌ها و تبیین‌های ارائه شده از طرف متکلمان معاصر است که در این نوشتار مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Divine Justice and Discrepancies in Creatures

چکیده [English]

The problem of evils is a longstanding challenge against divine justice and wisdom. Discrepancies and differences in creatures and its cause is a kind of evil have been discussed in new theology and philosophy of religion. Many accounts and interpretations have been put forward. Some materialists have considered it as an evidence of injustice and prejudice, while Muslim thinkers have sought to explain these discrepancies and prove its consistency with divine justice and wisdom. Asharite’s explanation could not reply the questions and doubts. Nor did early Adliya theologian deal with the matter comprehensively, though we might be able to provide a general and succinct reason based on their principles. The most proper analysis and explanation is the one of some philosophers, mystics and contemporary Imamiyah theologians. The most element of their answers and explanations are: using demonstration from cause to effect for establishment of divine justice, believing that differences of things is inherent, concomitance of the best arranged system with final goal with consideration of necessity of discrepancies, and effect of voluntary and involuntary mediums in creation of discrepancies.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Divine justice
  • divine wisdom
  • discrepancies
  • Prejudice
  • system of cause and effect
  • the best arranged system