تحلیل مفهوم‌شناختی و وجودشناختی «نیت» بر اساس آموزه‌های دینی و مبانی حکمت متعالیه

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

1 مدرسه نواب

2 استادیار گروه فلسفه و حکمت اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

یکی از مسائلی که در آموزه‌های دینی مورد تأکید قرار گرفته، مسأله نیت و جایگاه آن در سعادت و شقاوت انسان است. در برخی روایات، نیت فرد ملاک ارزش‌گذاری انسان، و برتر از عمل دانسته شده است. در جستار حاضر تلاش می‌شود با رویکرد فلسفی و به شیوه عقلی و نقلی، اصطلاح نیت در آموزه‌های دینی و حکمت متعالیه مورد بازخوانی و تحلیل قرار گیرد. در همین راستا ابتدا گزارشی اجمالی از چیستی نیت و جایگاه آن در آیات و روایات ارائه شده و سپس براساس مبانی حکمت متعالیه، چیستی نیت، مورد تحلیل فلسفی و وجودشناختی قرار گرفته است. دستاورد تحقیق این ‌است که «نیت» برابر با تصورات ذهنی و باور صرف نیست، بلکه حالتی نفسانی است که پس‌ از شکل‌گیری اعتقاد، تصمیم و عزم بر فعل، در نفس، حادث می‌گردد. به دیگر سخن، نیت برآیند مجموعه بینش‌ها و باورهای انسان است که پس از شکل‌گیری شاکله و شخصیت، و پیش از صدور افعال جوارحی، در نفس انسان پدید می‌آید.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Conceptual and ontological analysis of "intention" based on religious teachings and the principles of transcendent wisdom

نویسندگان [English]

  • Mohammad Ali Mirzaei 1
  • mohammad ali vatan doost 2
  • Safdar Rajabzadeh
1 Nawab School
چکیده [English]

One of the issues that is emphasized in religious teachings is the issue of intention and its place in human happiness and misery. In some narrations, one's intention is considered as a criterion for valuing human beings, and is superior to action. In the present article, an attempt is made to re-read and analyze the term intention in the religious teachings and transcendent wisdom with a philosophical approach and in a rational and narrative manner. In this regard, first a brief report on what is intention and its place in verses and hadiths is presented and then based on the principles of transcendent wisdom, what is intention, is philosophically and ontologically analyzed. The result of the research is that "intention" is not equal to mental imaginations and mere beliefs, but is a psychic state that occurs in the soul after the formation of belief, decision and determination on the action. In other words, intention is the result of a set of human insights and beliefs that arise in the human soul after the formation of shape and personality, and before the issuance of verbal actions.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • intention
  • structure
  • semantics
  • ontology
  • religious teachings
  • Transcendent Wisdom