حضرت آیت الله سبحانی (حفظه الله) موسسه امام صادق(علیه السلام) فصلنامه کلام اسلامی 2322-4592 34 133 2025 05 22 A critical look at neurological and physiological explanations of near-death experiences Hamidreza Shakarin[1] [1] . Assistant professor of “Research Center for Islamic Thought and Culture”, faculty of logic of understanding religion. نگاهی انتقادی به تبیین‌های عصب‌شناختی و فیزیولوژیک تجربه نزدیک به مرگ 9 28 233812 FA حمیدرضا شاکرین عضو هیئت علمی گروه منطق فهم دین پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی 0000-0003-1493-4237 Journal Article Near-death experienceis not a new phenomenon and have been a long-standing issue among various human races, Meanwhile looking on it from a scientific perspective is relatively new and dates back to the second half of the 20th century. What is currently preoccupying many scholars, especially those involved in theology and philosophy of religion, is the meaning of these experiences, their degree of realism, and their value of truth and epistemological validity. From the aforementioned perspective, the question arises as to whether such experiences play a role in realism and self-evident truth. This issue has caused a serious challenge between the two naturalistic and supernaturalistic approaches. The naturalistic movement tries to employ scientific and natural explanations of these experiences in order to strengthen physicalism and deny the realism of near-death experiences. Among these efforts is the presentation of various physiological and neurological models in this field. Given the significant role of this issue in confirming or weakening a number of religious knowledge and beliefs, the upcoming research aims to identify and evaluate the aforementioned perspectives. The research method will be in the form of library collection and rational-analytical judgment. The result of the research is that none of the natural explanations presented in this field have been successful and are not supported by reliable scientific evidence. Moreover, even if successful, it does not imply the unreality of near-death experiences and is not successful in supporting them. تجربه نزدیک به مرگ اگرچه پدیده‎ای نوظهور نبوده و امری دیرپا در میان اقوام مختلف بشری است، لیکن توجه به آن از منظر علمی سابقه چندانی نداشته و به نیمه دوم قرن بیستم بازمی‎گردد. آنچه امروزه موجب دل-مشغولی بسیاری از دانشوران، بویژه متعاطیان حوزه الهیات و فلسفه دین است، معنای این تجربه‌ها، میزان واقع‎نمایی و ارزش صدق و اعتبار معرفتی آنها است. از منظر یاد شده این پرسش خودنمایی می‎کند که چنین تجربه‎هایی نقشی در واقع‎گرایی و اثبات متعلَّق خود دارند یا نه؟ این مساله چالشی جدی را بین دو رویکرد طبیعت‎گرا و فراطبیعت‎گرا سبب شده است. جریان طبیعت‎گرا می‎کوشد تبیین‌های علمی و طبیعی از این تجربه‎ها را در جهت تحکیم فیزیکالیسم و نفی واقع‎گرایی تجربه نزدیک به مرگ استخدام کند. از جمله این تلاش‌ها ارائه مدل‌های گوناگون فیزیولوژیک و عصب‎شناختی در این زمینه است. با توجه به نقش قابل توجه این مساله در تایید یا تضعیف شماری از معارف و باورهای دینی، تحقیق پیش رو بر آن است تا دیدگاه‌های یاد شده را شناسایی و در معرض سنجش قرار دهد. روش تحقیق در مقام گردآوری کتابخانه‎ای و در مقام داوری عقلی-تحلیلی خواهد بود. ماحصل تحقیق این است که هیچ‎یک از تبیین‎های طبیعی ارائه شده در این زمینه موفق نبوده و پشتوانه‎های معتبر علمی از آنها حمایت نمی‎کند. افزون بر این، بر فرض موفقیت هم دلالتی بر ناواقع‎گرایی تجربه نزدیک به مرگ نداشته و در پشتیبانی از آن کامیاب نیست.

https://www.kalamislami.ir/article_233812_7ed6de3dbb44b9db0b939cf593292b85.pdf

حضرت آیت الله سبحانی (حفظه الله) موسسه امام صادق(علیه السلام) فصلنامه کلام اسلامی 2322-4592 34 133 2025 05 22 A Critical Analysis of the Theological Implications of the Salafi Interpretation of Ritual Monotheism +واکاوی انتقادی پیامدهای کلامی خوانش سلفی از توحید عبادی 29 48 233815 FA محمد باقر پورامینی عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی عضو انجمن کلام حوزه Journal Article Abstract: The Salafi interpretation of ritual monotheism, claiming a return to the righteous predecessors (Salaf), has practically led to a reductive and one-sided understanding of this fundamental religious concept. This perspective defines ritual monotheism solely in terms of negating apparent polytheism and worship of anything other than God, neglecting the broader dimensions of monotheism, such as its systemic nature, social responsibility, governmental transcendence, and divine lordship. This article, employing a descriptive-analytical method, examines the most significant theological implications of this interpretation. The findings reveal that this approach has led to consequences such as a literalist and reductive reading of religious texts, rejection of theological and philosophical methods, neglect of the systemic nature of monotheism, imposition of preconceived assumptions and selective reliance on the Salaf, reduction of monotheism to an individual matter devoid of social commitment, diminishment of the status of divine lordship, and imposition of preconceived notions and distorted narratives. Consequently, this interpretation has stripped monotheism of its transformative role in organizing individual and collective life, contributing to religious isolation and sectarian conflicts. The article concludes by emphasizing the necessity of a historical re-evaluation and intellectual reform of ritual monotheism to address these damages and revive the comprehensive and vital role of monotheism in all aspects of Islamic life. خوانش سلفی از توحید عبادی، با ادعای بازگشت به سلف صالح، در عمل به برداشتی تقلیل‌گرا و یکسونگر از این مفهوم بنیادین دینی انجامیده است. این نگرش، توحید عبادی را صرفاً در قالب نفی شرک ظاهری و پرستش غیرخدا تعریف می‌کند و از ابعاد گسترده‌تر توحید همچون نظام‌واره بودن، مسئولیت اجتماعی، تعالی حکومتی و ربوبیت الهی غفلت می‌ورزد. مقاله حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، مهم‌ترین پیامدهای کلامی این خوانش را واکاوی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که این رویکرد به پیامدهایی همچون قرائت ظاهرگرایانه و تقلیل‌گرایانه از متون دینی، نفی روش‌های کلامی و فلسفی، عدم توجه به نظام‌واره بودن توحید، تحمیل پیش‌فرض‌ها و استناد گزینشی به سلف، تقلیل توحید به امری فردی و فاقد تعهد اجتماعی، فروکاستن جایگاه توحید ربوبی، و تحمیل پیش فرض‌ها و روایت سازی تحریف‌گونه منجر شده است. در نتیجه، این خوانش توحید را از نقش تحول‌آفرین خود در سامان‌دهی حیات فردی و جمعی تهی کرده و به انزوای دینی و تقابل‌های فرقه‌ای دامن زده است. مقاله در پایان بر ضرورت بازخوانی تاریخی و اصلاح معرفتی توحید عبادی به‌منظور ترمیم این آسیب‌ها و احیای نقش جامع و حیات‌بخش توحید در همه حوزه‌های زندگی اسلامی تأکید می‌ورزد.

https://www.kalamislami.ir/article_233815_25e195ab826e7cd68a64c0a6673a1c8e.pdf

حضرت آیت الله سبحانی (حفظه الله) موسسه امام صادق(علیه السلام) فصلنامه کلام اسلامی 2322-4592 34 133 2025 05 22 A Critique of the Debates on the Theory of Inner Guidance and Attainment of the Desired in the Station of Imamate نقد مناقشات بر نظریه هدایت باطنی و ایصال به مطلوب در مقام امامت+ 49 68 233817 FA غلامعلی جزینی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تهران، دانشکدگان فارابی، قم Journal Article Allama Tabataba’i considered the Imamate to be a station beyond mere guidance in presenting the path and social-political leadership, associating it with “inner guidance and attainment of the desired through ontological influence on receptive souls.” In contrast, some scholars have raised objections, such as the incompatibility of ontological guidance with the lexical meaning of “Imam,” the dependence of legislative guidance on revelation, the possibility of achieving attainment of the desired without the position of Imamate, and the theory’s inconsistency with certain narrations. This study, employing an analytical-critical approach, demonstrates that most objections stem from conflating the essence of Imamate with its attributes and functions, neglecting the precise opposition of Quranic terms, and overlooking the conditions and prerequisites for establishing the Imamate. Based on the presented analyses, it becomes evident that Allama Tabataba’i’s theory, in light of a comprehensive and precise examination of Quranic verses and supporting narrations such as the divine hadith of “proximity through supererogatory and obligatory acts,” enjoys coherence and strong epistemological backing. Thus, inner guidance and attainment of the desired can be regarded as a profound manifestation of the meaning and station of Imamate in the Quran, and Allama Tabataba’i’s theory can be evaluated as addressing a deeper horizon in explaining the Imam’s position. علامه طباطبایی امامت را مقامی فراتر از هدایت‌گری در مرحله ارائه طریق و رهبری اجتماعی و سیاسی دانسته و با مقام «هدایت باطنی و ایصال به مطلوب از رهگذر تصرف تکوینی در نفوس مستعد» همراه می‌داند. در مقابل، برخی محققان، مناقشاتی همچون ناسازگاری هدایت تکوینی با معنای لغوی امام، وابستگی هدایت تشریعی به وحی، امکان تحقق ایصال به مطلوب بدون منصب امامت و ناسازگاری نظریه با برخی روایات را مطرح کرده‌اند. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی - انتقادی نشان می‌دهد که عمده اشکالات ناشی از خلط میان حقیقت امامت با لوازم و شئون آن، بی‌توجهی به تقابل دقیق الفاظ قرآنی و غفلت از شرایط و مقدمات جعل امامت است. بر پایه تحلیل‌های ارائه‌شده، آشکار می‌گردد که نظریه علامه طباطبایی در پرتو نگاه جامع‌نگرانه و دقیق به آیات قرآن و مؤیدات روایی همچون حدیث قدسی «قرب نوافل و فرائض»، از انسجام و پشتوانه معرفتی بالایی برخوردار است. بدین‌سان، هدایت باطنی و ایصال به مطلوب را می‌توان جلوه‌ای عمیق از معنا و مقام امامت در قرآن دانست و نظریه علامه طباطبایی را ناظر به افقی عمیق‌تر در تبیین جایگاه امام ارزیابی کرد.

https://www.kalamislami.ir/article_233817_e1d27b158ca94740e044484711718def.pdf

حضرت آیت الله سبحانی (حفظه الله) موسسه امام صادق(علیه السلام) فصلنامه کلام اسلامی 2322-4592 34 133 2025 05 22 Prophetic Succession and Alid Imamate استخلاف نبوی و امامت علوی 69 86 233820 FA رضا نظری دانشجو دکترا محمد حسین نجفی کانی دانش‌آموخته سطح چهار کلام اسلامی مؤسسه امام صادق (ع) Journal Article The issue of the Battle of Tabuk and the appointment of Amir al-Mu’minin Ali (AS) to remain in Medina by the Prophet (PBUH) is one of the prominent virtues and proofs of his Imamate. Some Islamic sources have cast doubt on this matter. This study, organized using a descriptive-analytical method, examines the issue of succession from the perspective of Shiite and Sunni Islamic scholars and sources, clarifying the unique virtue of succession attributed to Amir al-Mu’minin (AS), proving its implication for his Imamate, and refuting opposing views. مساله جنگ تبوک و جانشین نمودن امیرالمومنین علی7 در مدینه، توسط رسول خدا6، یکی از فضیلت‌های برجسته و از ادلّه امامت آن حضرت است. در برخی منابع اسلامی، مطلب مزبور مورد تردید و تشکیک واقع شده است. در این پژوهش که به روش توصیفی ـ تحلیلی سامان یافته است، با بررسی مساله استخلاف از نگاه عالمان و منابع اسلامی شیعی و سنّی، اختصاص فضیلت استخلاف به امیرالمومنین7 تبیین شده، و دلالت آن بر امامت آن حضرت و نادرستی دیدگاه مخالف اثبات گردیده است.

https://www.kalamislami.ir/article_233820_3e8a42198c4cd994776c93de7cd07eca.pdf

حضرت آیت الله سبحانی (حفظه الله) موسسه امام صادق(علیه السلام) فصلنامه کلام اسلامی 2322-4592 34 133 2025 05 22 Prophetic Succession and Alid Imamate واکاوی معادلات تاثیر عاملیت انسانی و ساختار الهی در حیات بشری با تاکید بر آیات و روایات+ 87 105 233823 FA مجتبی ارجینی دانشجوی دانشگاه قم علی اله بداشتی استاد تمام گروه فلسفه و کلام اسلامی دانشگاه قم Journal Article <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">The issue of the Battle of Tabuk and the appointment of Amir al-Mu’minin Ali (AS) to remain in Medina by the Prophet (PBUH) is one of the prominent virtues and proofs of his Imamate. Some Islamic sources have cast doubt on this matter. This study, organized using a descriptive-analytical method, examines the issue of succession from the perspective of Shiite and Sunni Islamic scholars and sources, clarifying the unique virtue of succession attributed to Amir al-Mu’minin (AS), proving its implication for his Imamate, and refuting opposing views پژوهش حاضر با هدف دستیابی به شناسایی، صورت‌بندی و تحلیلِ بخشی از معادلات حاکم بر تأثیرات جاری در حیات‌بشری، در قالب عاملیت‌انسانی و ساختارالهی انجام شده است. این پژوهش با رویکرد تحلیلی - تفسیری و روش کیفی، از طریق تحلیل مفهومی، تحلیل مکانیزم عقلی و تحلیل هستی‌شناسانه برخی مفاهیم و آیات و روایات مرتبط با این مقوله را مورد بررسی قرار داده (رویکردی که امکان کشف لایه‌های عمیق معنایی را فراهم آورده است) و جهت اختصار، در مواردی به اصل ارجاع به منابع اکتفا کرده است. یافته‌های پژوهش منجر به شناسایی نُه معادله تأثیری (اسلام‌وایمان، سعه‌وتوسعه، دعاواجابت، ابتلاء، حبط، تکفیر، تضاعف، انتقال، تبدیل) در سه سطح: تدبیر و عاملیت انسانی، تقدیرات و ساختارهای الهی و تعامل عاملیت انسانی و ساختارهای الهی شده‌است. این قوانین که از خاصیت هم‌افزایی برخوردارند، به تحلیل غیرخطی پیچیدگی‌های تاثیرات جاری در حیات بشری کمک می‌کنند. کشف‌های کلیدی پژوهش شامل هفت مورد است: هم‌افزایی اسلام‌وایمان که سیر رشد دوَرانی تصاعدی انسان را تبیین می‌کند؛ معادله سعه‌وتوسعه به‌عنوان متغیر تنظیم‌کننده که جبر استعدادی را نفی می‌کند؛ تحلیل سه‌لایه (فعل- فاعل-قابل) پدیده حبط و تکفیر که توازن میان عدل و رحمت را برقرار می‌کند؛ کشف مکانیزم تضاعف در تقویت آثار مثبت و منفی؛ ابعاد فرافردی و فراعملی (ذاتی) تأثیرات در معادلات انتقال و تبدیل؛ معادله جامع ابتلاء که انسان را از انفعال به عاملیت فعال منتقل می‌کند؛ مفهوم نوین دعای وجودی که ارتباط با غیب را از سطح لسانی به تحول وجودی ارتقا می‌دهد. با شکل‌گیری هسته اولیه یکپارچه پژوهش و ایجاد زبان مشترک، امتدادات عملی در حوزه‌های تربیت (طراحی برنامه‌های توسعه متوازن)، روان‌شناسی (مبنای نظری برای روان‌شناسی یکپارچه)، مدیریت اجتماعی (تحول بحران به فرصت) و اقتصاد (بازتعریف ثروت در توسعه ظرفیت‌های وجودی) میسر می‌شود.

https://www.kalamislami.ir/article_233823_60584daad83be952f5038c83330e19d2.pdf

حضرت آیت الله سبحانی (حفظه الله) موسسه امام صادق(علیه السلام) فصلنامه کلام اسلامی 2322-4592 34 133 2025 05 22 Prophetic Succession and Alid Imamate +رؤیای صادقه: بازتاب فعالیت‌های مغزی یا نشانه‌ای بر تجرد نفس؟ 107 131 233824 FA منصور کثیری عسگرانی موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی ره / قم 0009-0004-4041-706X Journal Article <span style="font-size: 12.0pt; line-height: 115%; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-ansi-language: EN-US; mso-fareast-language: EN-US; mso-bidi-language: FA;">The issue of the Battle of Tabuk and the appointment of Amir al-Mu’minin Ali (AS) to remain in Medina by the Prophet (PBUH) is one of the prominent virtues and proofs of his Imamate. Some Islamic sources have cast doubt on this matter. This study, organized using a descriptive-analytical method, examines the issue of succession from the perspective of Shiite and Sunni Islamic scholars and sources, clarifying the unique virtue of succession attributed to Amir al-Mu’minin (AS), proving its implication for his Imamate, and refuting opposing views رؤیا به‌عنوان یکی از پیچیده‌ترین پدیده‌های ذهنی، همواره مورد توجه دانشمندان، فیلسوفان و روان‌شناسان بوده است. از میان انواع مختلف رؤیا، «رؤیای صادقه» به دلیل ماهیت پیش‌گویانه از اتفاقات آینده، اهمیت ویژه‌ای دارد. این مقاله با روش کتابخانه‌ای و با هدف بررسی تحلیلی و فلسفی نتایج تحقیقات تجربی صورت گرفته پیرامون رؤیا، نقش روان و مغز را در شکل‌گیری «رؤیا‌ی صادقه» بررسی می‌کند. ازاین‌رو، ابتدا به مراحل خواب، ویژگی‌های رؤیا و دسته‌بندی انواع رؤیا پرداخته است. در ادامه، تبیین‌های مختلف عصب‌شناختی و روان‌شناختی از رؤیا را مورد نقد قرار داده و ناتوانی این دیدگاه‌ها در تبیین چرایی وقوع رؤیای صادقه را توضیح می‌دهد. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که رؤیای صادقه نه تنها پیش‌فرض مادی‌انگارانه از هستی را به چالش می‌کشد، بلکه بر اساس معرفت‌های موجه موجود، اعتقاد به وجود موجودی هوشمند و غیرمادی که اطلاعات ناظر به اتفاقات آینده را به بُعد غیرمادی انسان منتقل می‌کند، منطقی‌ترین تبیین از این پدیده است.

https://www.kalamislami.ir/article_233824_f29c736c5a5c7ada88c539da12eb3149.pdf