حضرت آیت الله سبحانی (حفظه الله) موسسه امام صادق(علیه السلام) فصلنامه کلام اسلامی 2322-4592 34 134 2025 08 23 Examining the Relationship between Non-resistant Nonbelief and Divine Attributes with Emphasis on J.L. Schellenberg’s View بررسی نسبت خداناباوری غیرجاحدانه با صفات الهی با تأکید بر دیدگاه شلنبرگ 81 104 238173 FA محمدعلی اسماعیلی استادیار و پژوهشگر پژوهشگاه بین المللی المصطفی Journal Article 2025 12 20 <span style="font-size: 12.0pt; font-family: 'Times New Roman','serif'; mso-fareast-font-family: 'Times New Roman'; mso-font-kerning: 0pt; mso-ligatures: none; mso-bidi-language: FA;">The issue of “non-resistant nonbelief” has long been discussed in Islamic theology, where traditional theologians primarily focused on its “possibility” and its “eschatological ruling” (salvation or damnation). Although the relationship of this phenomenon with divine attributes was not central in classical works, contemporary philosophers of religion have seriously pursued it. The significance of the issue is evident in that some contemporary philosophers, such as J.L. Schellenberg, regard it as an argument against God’s existence. This study, recognizing its importance in modern theology, aims to re-examine this doctrine in Islamic theology using a descriptive-analytical method, analyzing the relation of non-resistant nonbelief to divine attributes of love and benevolence, guidance, wisdom, and justice. The research reveals that Schellenberg’s perceived incompatibility between non-resistant nonbelief and divine attributes stems from a one-dimensional view of divine attributes. He appears to reduce all divine attributes to love, considering the removal of all non-voluntary obstacles and establishing personal relationships with all humans as its necessary consequence. In contrast, a comprehensive view of the full set of divine attributes properly delineates their implications and scopes. This issue—reflecting the hierarchical governance of divine active names and attributes and, consequently, of creational laws—is the preferred framework for relating this phenomenon to divine attributes, as elaborated in the article.</span> مسأله «خداناباوری غیرجاحدانه» از گذشته دور در الهیات اسلامی مطرح بوده، معمولاً متکلمان به بررسی «امکان‌پذیری» و «حکم اخروی آن» (سعادت یا شقاوت) پرداخته‌اند. در این میان، نسبت‌شناسی این پدیده با صفات الهی، گرچه چندان در کانون پژوهش‌های متکلمان گذشته قرار نداشته، اما فیلسوفان دین معاصر به‌طور جدی آنرا دنبال می‌کنند. در اهمیت این مسأله همین بس که برخی فیلسوفان دین معاصر نظیر جی. ال. شلنبرگ این پدیده را برهانی بر نفی وجود خدا قلمداد کرده‌اند. جستار حاضر با درک اهمیت و ضرورت این مسأله و جایگاه آن در الهیات مدرن و با هدف بازخوانی این آموزه در الهیات اسلامی، با روش توصیفی تحلیلی به تحلیل و بررسی نسبت خداناباوری غیرجاحدانه با صفت عشق و محبت، هدایت، حکمت و عدالت الهی می‌پردازد. از رهگذر این پژوهش آشکار می‌شود که ناسازگارپنداری خداناباوری غیرجاحدانه با صفات الهی در اندیشه شلنبرگ، معلول نگرش تک‌بعدی به صفات الهی است. وی بر پایه همین نگرش، گویا همه صفات خدا را در عشق و محبت الهی منحصر کرده، لازمه آنرا رفع همه موانع غیراختیاری و برقراری رابطه شخصی با همه انسان‌ها می‌داند. در حالی‌که نگرش جامع به مجموعه صفات الهی، اقتضائات و قلمرو هر کدام آنها را به‌درستی ترسیم می‌کند. این مسأله که بیانگر حکومت اسماء و صفات الهی بر یکدیگر و در نتیجه، حکومت سنت‌های تکوینی بر یکدیگر است، راه حل برگزیده نسبت‌شناسی این پدیده با صفات الهی است. https://www.kalamislami.ir/article_238173_34b42af51360790650dec12d9672507b.pdf